Có một niềm tin tôi gặp hoài ở người mới bước vào kinh doanh: mua nhượng quyền là mua sự an toàn. Thương hiệu có sẵn, công thức có sẵn, quy trình có sẵn — cứ bỏ tiền vào là chạy. Tôi phải nói thẳng: không phải vậy. Nhượng quyền giảm được một số rủi ro, nhưng nó chưa bao giờ là tấm vé bảo đảm có lời.
Tôi kể anh/chị nghe một trường hợp rất thật, vì người trong cuộc đã tự chia sẻ nó công khai như một bài học.
Vay 400 triệu, và một bài học đắt
Dược sĩ Phạm Thị Thơm — trước khi quay về đúng nghề chăm sóc sức khoẻ — từng cùng chồng vay chị gái 400 triệu đồng để mở một quán trà sữa nhượng quyền. Họ đầu tư nhiều, kỳ vọng nhiều. Nhưng mô hình không hiệu quả như quảng cáo. Tiền không về, áp lực tài chính dồn lên, cơm không lành canh không ngọt.
Điều tôi trân trọng là cách họ xử lý khúc sau: thay vì cố đấm ăn xôi, họ dừng lại, gọi đó là “một khoản học phí lớn”, rồi quay về làm đúng cái mình giỏi. Câu chuyện làm lại của chị là một minh chứng rằng thất bại không phải dấu chấm hết — nếu mình chịu rút ra đúng bài học.
Mà bài học ở đây không riêng gì trà sữa. Nó đúng với mọi chủ chuỗi đang tính xuống tiền mua một cái nhượng quyền.
Vì sao nhượng quyền vẫn lỗ
Nhượng quyền bán cho anh/chị một thương hiệu và một công thức. Nhưng nó KHÔNG bán cho anh/chị bốn thứ quyết định sống còn:
Một, mặt bằng đúng. Cùng một thương hiệu trà sữa, đặt sai chỗ là lỗ, đặt đúng chỗ là lời. Cái quyết định phần lớn doanh thu — luồng người qua lại, đúng tệp khách — nằm ở mặt bằng, thứ bên nhượng quyền hiếm khi chịu trách nhiệm thay anh/chị.
Hai, dòng tiền. Phí nhượng quyền, tiền cọc, setup, nhập nguyên liệu theo chuẩn của họ, ngân sách cầm cự mấy tháng đầu chưa có khách quen — cộng lại thường lớn hơn con số trong tờ chào rất nhiều. Hết vốn trước khi quán kịp có lời là kiểu chết phổ biến nhất.
Ba, hiểu khách và hiểu mô hình. Một mô hình chạy tốt ở thành phố khác, tệp khách khác, chưa chắc chạy ở khu của anh/chị. Con số đẹp bên nhượng quyền đưa ra là con số của họ, ở điều kiện của họ — không phải của anh/chị.
Bốn, hiểu chính mình. Đây là chỗ ít người chịu nhìn. Mua nhượng quyền vì thấy người ta làm được nên mình làm theo — mà không hỏi mình có thật sự muốn đứng quán trà sữa mỗi ngày không — thì sớm muộn cũng đuối.
Bốn câu hỏi trước khi xuống tiền
Sau 21 năm vận hành 16 chuỗi, tôi rút cho anh/chị bốn câu phải trả lời sòng phẳng TRƯỚC khi ký hợp đồng nhượng quyền:
- Mặt bằng này có đúng không — luồng khách, tệp khách, giá thuê so với doanh thu dự kiến? Tự mình đếm khách qua lại vài buổi, đừng tin con số kể lại.
- Tôi cầm cự được mấy tháng nếu chưa có lời — tính cả phần vốn dự phòng, không chỉ tiền setup ban đầu?
- Con số bên nhượng quyền đưa ra ở điều kiện nào — bao nhiêu quán của họ thật sự có lời, bao nhiêu đã đóng cửa?
- Đây có phải việc tôi làm được lâu dài không, hay tôi chỉ đang chạy theo một trào lưu đang nóng?
Trả lời thẳng bốn câu đó, anh/chị đã tránh được phần lớn những cú lỗ kiểu “vay 400 triệu để học một bài học”.
Thất bại không đáng sợ bằng không rút ra bài học
Tôi không viết bài này để anh/chị sợ nhượng quyền. Nhượng quyền tốt, chọn đúng, làm đúng thì vẫn là một con đường hay. Tôi viết để anh/chị bước vào bằng con mắt tỉnh táo, chứ không phải bằng sự hào hứng.
Và nếu lỡ đã vấp — như chị Thơm từng vấp — thì điều quan trọng nhất không phải là mất bao nhiêu tiền, mà là có kịp biến nó thành học phí để đứng dậy khôn hơn hay không. Người làm chủ giỏi không phải người chưa bao giờ lỗ. Là người lỗ rồi mà rút được bài học, rồi đi tiếp.
Về tác giả — Nguyễn Duy Linh: Founder Nâng Tầm Bán Lẻ, 21 năm vận hành 16 chuỗi số 1 (người khai sinh tên Điện Máy Xanh; Phó TGĐ Phát triển Nha Khoa Kim; co-founder Seedcom), đã đào tạo 500+ chủ chuỗi. Chia sẻ thực chiến vận hành chuỗi tại vanhanhchuoi.com.